JOS straalapparaten

JOS-straalapparaten en vortexstraaltechniek voor gevoelige oppervlakken

JOS-straalapparaten worden vooral ingezet op plaatsen waar een oppervlak moet worden gereinigd zonder de bestaande substantie onnodig sterk af te nemen. De JOS-methode behoort tot de vortexstraaltechniek: een mengsel van lucht en straalmiddel wordt in combinatie met water zo geleid dat de straal niet uitsluitend puntsgewijs en frontaal inslaat, maar een roterende of spiraalvormige beweging krijgt.

Deze werkwijze is vooral interessant voor historische en gevoelige oppervlakken. Typische toepassingsgebieden zijn natuursteen, zandsteen, stucwerk, gevelreliëfs, sculpturen, fonteinen, historisch metselwerk en andere restauratietoepassingen. Ook roet, vervuiling, verweerde afzettingen of ongeschikte oude coatings kunnen, afhankelijk van de ondergrond, met een aangepaste instelling worden behandeld.

Waarom de vortexstraal anders werkt

Bij een klassieke rechte straal concentreert de energie zich sterker op een klein inslaggebied. Het JOS-principe verdeelt de werking door de vortex breder en gecontroleerder. In combinatie met een lage werkdruk kan een oppervlak daardoor stapsgewijs worden gereinigd zonder direct een hoge afnamewerking te veroorzaken.

Dat betekent echter niet dat de methode principieel schadevrij is. Ook een zachte straalmethode kan ongeschikte of al beschadigde materialen veranderen. De daadwerkelijke materiaalafname hangt onder andere af van het straalmiddel, de korrelvorm, hardheid, werkdruk, afstand, watertoevoer en verblijftijd.

JOS-stralen op natuursteen en historische gevels

Juist bij natuursteen verschillen sterkte en verweringstoestand aanzienlijk. Zandsteen, kalksteen, marmer en andere gesteenten reageren verschillend op mechanische belasting. Bij historische gevels komen daar voegen, pleisters, kleurafwerkingen en reparatieplekken bij.

Daarom moet de reiniging niet uitsluitend worden ingesteld op basis van de zichtbare vervuilingsgraad. Belangrijker is welke oppervlaktelaag behouden moet blijven. Bij objecten die relevant zijn voor monumentenzorg kan vooraf een materiaalkundige of restauratiedeskundige beoordeling zinvol zijn.

Watertoevoer voor stofbinding en procesbeheersing

De watertoevoer ondersteunt bij het JOS-stralen de stofbinding en kan tegelijkertijd de werking op het oppervlak beïnvloeden. Het doel is niet om het oppervlak zo sterk mogelijk te bevochtigen, maar om het water gecontroleerd in het proces te brengen. Te grote hoeveelheden water kunnen gevoelige bouwmaterialen onnodig belasten en extra reinigings- of droogwerk veroorzaken.

Vooral bij poreuze bouwmaterialen moet worden gecontroleerd hoeveel vocht wordt opgenomen en of rekening moet worden gehouden met zouten, vorstgevaar of daaropvolgende coatings.

Straalmiddel en korrelgrootte correct kiezen

Het straalmiddel is een centrale factor voor de werking op het oppervlak. Fijne en geschikte media maken een gecontroleerdere behandeling mogelijk dan grove, scherpe en zeer harde straalmiddelen. Tegelijkertijd moet het medium droog, goed stromend en compatibel met het betreffende apparaat zijn.

De juiste keuze hangt af van de vervuiling en de ondergrond. Een sterk hechtende coating op robuuste steen vereist een andere instelling dan roet op gevoelig stucwerk of een dunne afzetting op een historische sculptuur.

JOS-straaltechniek vakkundig toepassen

De kracht van de methode ligt in de instelbaarheid. Werkdruk, hoeveelheid straalmiddel, water, afstand en beweging kunnen zo worden gecombineerd dat de reiniging stapsgewijs naar het gewenste resultaat wordt gestuurd. Vooral bij waardevolle substanties moet niet maximaal snel, maar gecontroleerd worden gewerkt.

De categorie is daarom vooral relevant voor gebruikers die zich bezighouden met JOS-straalapparaten, JOS-straaltechniek en zacht vortexstralen. Omdat er momenteel geen concrete JOS-apparaten in deze categorie vermeld staan, dienen de informatie hier als technische oriëntatie op de methode en op de belangrijkste keuze- en instelcriteria.